Apollonia van Alexandrië

Afbeelding

Collectie Stad Antwerpen, MAS

Andere afbeeldingen

https://dams.antwerpen.be/asset/L1ZrSTUMgPefgCCZfQa5jobU#id

Tekst

De H. Apollonia werd omstreeks het midden van de 3de tijdens de christenvervolgingen in Alexandrië gedood. Omdat ze weigerde aan de afgoden te offeren, werden haar tanden uitgeslagen (variant: werden die met een tang uitgetrokken). Daarna dreigde men haar levend te verbranden, maar zij sprong zelf in de vlammen.

Afbeeldingen tonen haar als een vrouw in burgerkleding. Haar belangrijkste attribuut is een tang met daarin een tand. Ook een martelaarskroon en -palm komen voor. Soms liggen enkele tanden op een schotel of boek in haar hand. Zeldzamer is een brandstapel aan haar voeten.

De H. Apollonia is de belangrijkste geneesheilige tegen kiespijn. Ook wanneer kinderen een melktand verloren, was het de gewoonte om voor het beeld van de heilige de tand over de schouders te gooien en te zeggen: ‘Tand, tand, een andere tand, volgend jaar een nieuwe tand.’

Er gingen allerlei volksgewoontes gepaard met haar verering. Enkele voorbeelden: in Antwerpen kreeg men zijden koordjes als bescherming tegen kiespijn. In Geulle en Stramproy gaf men gewijd water om de tanden te poetsen en kiespijn te voorkomen, op vele plaatsen bestond een ‘Sint-Apolloniabroederschap’ waarvan mensen lid konden worden in de hoop dat hun kinderen gemakkelijk tanden zouden krijgen. In Tongeren, Gent en Brugge kon iedereen met kiespijn een brief met vijf postzegels naar een klooster in de stad sturen. In ruil werd men lid van de Broederschap van de H. Apollonia. Dit heette: ‘zijn kiespijn verkopen.’

De H. Apollonia is ook een van de XXXVI heiligen. Ze werd aangeroepen bij neusverstopping en hoofdpijn en is de patrones van tandartsen en tandtechnici. Aan de universiteit van Leuven draagt de vereniging van studenten tandheelkunde nog altijd haar naam.